همه چیز در مورد گردو((Eghooz

کسانیکه  با منطقه الموت آشنایی دارند، می دانند که به لطف خدا و به دلیل خاک مرغوب و حاصلخیزی که در سراسر  این  سرزمین وجود دارد، انواع و اقسام درختان و محصولات زراعی، در این منطقه به وفور یافت می شود . ولی در این میان برخی از درختان میوه ، نسبت به بقیه  بیشتر دیده می شود و از محبوبیت ومقبولیت  بیشتری برخوردار است.بدون تردید گردو ( اغوز ) در این میان نقش اول را در میان درختان دارد.شاید ابهت و زیبایی این درختان و مشکلات کمتر در نگهداری،آبیاری و برداشت این محصول و مهمتر از همه ماندگاری بالا و  ارزشهای اقتصادی و بازار مناسبتر آن باعث شده تا گردو و درختان تنومند و زیبای آن در میان مردم الموت جایگاه ویژه ای داشته باشد و علاقه مندی مردم به آن بیشترین باشد.





گذشته از همه موارد ذکر شده، خواص بسیار زیاد و مفید این میوه دوست داشتنی باعث شده تا مردم هم بیشتر از میوه های ديگر به آن  روی خوش نشان دهند. که با مراجعه به لینک زیر ،می توانید اين خواص مفيد را مرور کنید.


http://www.seemorgh.com/health/default.aspx?tabid=2093&conid=12295





 کسانیکه با برداشت و جمع اوری این میوه آشنایی دارند و آنرا تجربه کرده اند به طور حتم تایید میکنند که یکی از زیباترین خاطرات کشاورزی و باغبانی ایام جمع اوری گردو از باغات است.

درختان گردو معمولا" بزرگترین و تنومند ترین درختان در باغها هستند و در منطقه الموت زمان جمع آوری و برداشت این میوه تقریبا" از نیمه دوم شهریور شروع می شود و تا دهه اول مهر ماه ادامه دارد( زمان اغوز جیر کنی !) در این محدوده زمانی، معمولا" گردو ها البته به صورت متناوب و تدریجی می رسند که یکی از نشانه های رسیدن و تشخیص زمان پایین کردن آن از درختان ، ترک برداشتن پوست گردو (سیالم sialom )می باشد که در این شرایط  مردم عنوان می کنند که " اغوز بترکستی و باید بشیم جیر کنیم"!. در این زمان عزم مردم جزم شده و به سوی درختان گردو حرکت می کنند.







اما خیلی از درختان گردو به صورت شراکتی  است که چندین نفر از یک درخت گردوی با سخاوت سهم می برند .در این صورت از قبل بین شرکا و حتی کسانیکه به عنوان حق سایه از درخت مذکور سهم می برند ،هماهنگی انجام می شود و در زمان مقرر به زیر درخت می روند تا سهم خود را بگیرند. برای " اغوز جیرکنی" ، هر کسی مناسب نیست و معمولا" در همه روستا ها افرادی که در این زمینه تبحر داشته باشند ،دیده می شود  که لا اقل در مورد درختان بزرگتر این کار فقط از عهده آنها ساحته است. فرد اغوز جیر کن و یا به تعبیری " دار رون " معمولا" قبل از دیگران به باغ مربوطه و بر روی درخت مورد نظر رفته وبا چوبهای بلند که حدودا" 5-3 متر هستند و برای این کار ساخته شده اند ( به نام المبه=alombe)، بر شاخه های درخت می زند تا گردوهای آن از درخت جدا شده و بر زمین بریزد.در این میان هر قدر گردوی درخت مورد نظر بیشتر رسیده باشد و به اصطلاح  ققور یا قاقور بیشتری داشته باشد(گردوهایی که بدلیل ترک برداشتن زیاد پوست با یک ضربه دانه گردو از پوست ان جدا می شود)، آسانتر از درخت جدا شده و بر زمین می ریزد .به دنبال این کار صاحب یا صاحبان درخت به همراه دیگران جهت جمع کردن گردوهای به زمین ریخته شده اقدام میکنند و پس از آن در مورد درختان اختصاصی گردوی جمع شده به کیسه ها ریخته شده و به خانه ها می رور اما در مورد درختان شراکتی  معمولا" گردوها در جایی مناسب زیر درخت جمع کرده و قبل از هر چیز حق الزحمه فردی که گردوها را پایین کرده را می دهند (داربانی یا داروانی) و پس از آن با پیمانه گردوهای دیگر بین شرکاء تقسیم می شود و در آخر هم مقدار ی بین افرادی که گردوها را جمع کرده اند تقسیم میکنند تا بدین سبب از آنها تشکر کرده باشند .











نکته زیبا و جالب در این میان پس از جمع کردن گردوها از کل باغ ، کار جالبی به نام " پساچینا " هست که طی این فرایند پس از آنکه فرمان از طرف صاحبان درخت صادر شد!! هر فرد اگر هر میزان گردو پیدا کند برای خودش می باشد که معمولا" همه افراد و در هر سنی در این قسمت بسیار فعال و با انگیزه هستند! واین خود یکی از خاطرات شیرین و لذت بخش در امر برداشت گردو می باشد بعلاوه اینکه در این مرحله گردوهای باقیمانده و از چشم افتاده روی درختان هم از آن کسی است که آنرا از درخت به هر نوعی تصاحب کند( داری سری پساچینا).

پس از آنکه گردوهای جمع آوری شده به خانه منتقل شد معمولا" روی آنها  را می پوشانند تا در شرایط گرمتر و دور از هوا پوست آنها رسیده تر و ترد تر شود تا اینکه بعد از چند روز بتوان به دنبال ضربه ملایمی با سنگ ،پوست آنرا جدا نمود ( سیل کردن) و دانه گردو( ققور gheghoor) از پوست سبز و ضخیم گردو( سیالمsialom  ) به این طریق جدا می شود و گردوها جهت خشک شدن مغز آن و پیشگیری از پوسیدن و کپک زدن بر روی زمین و در مجاورت آفتاب پخش می شود تا خشک شود و سیالم ان هم دور ریخته می شود .( البته در گذشته از پوست گردوی جدا شده ، جهت رنگرزی نخها و گاهی هم به عنوان کود در مزارع و باغات استفاده میشد و امروزه این مساله کمرنگتر شده)  پس از چند روز که گردوها خشک شدند جهت استفاده خود و یا فروش، مجددا" در کیسه ها جمع آوری شده و انبار می شود.


























درختان سخاوتمند گردو گاها" تا مدتها پس از برداشت هم از رهگذران پذیرایی میکنند( با گردوهای باقیمانده بر روی درخت یا زمین) وبه دنبال آن  برگ درختان  پس از سرد شدن هوا کم کم  زرد شده و بر روی زمین می ریزد که خود نیز منظره زیبایی به همراه دارد و برگهای ریخته شده هم گاهی جهت استفاده دام به انبارهای علوفه حمل می شود و کم کم درختان آماده خواب زمستانی می شوند که در فصل زمستان با ریزش برف بر روی این درختان شاهد یکی از زیباترین مناظر طبیعت هستیم.





















آنچه در قالب نوشتار فوق امد،مختصری بود در مورد گردو و مروری بر فرایند برداشت آن در باغات الموت و به ویژه اندج باشد که مقبول افتاده باشد.

                                                نویسنده و عکاس:  محمد عسگری