دندان مهمترین نقش و سخت‌‌ترین ساختار را در فک انسان و بسیاری از جانوران مهره‌دار دارد. عمده ترین کاربرد دندان ، تکه تکه و آسیاب کردن غذا‌ها می‌باشد. علاوه بر این ، در انسانها ، دندان نقش بسیار مهمی در تکلم و ادای صحیح کلمات ایفا می‌کند.

هر فرد در دوره زندگیش دارای دو سری دندان می‌شود.

 

دندانهای شیری (Deciduous Teeth )

تعداد دندانهای شیری بیست عدد بوده که بطور مساوی در هر فک جای می‌گیرد. پس از مدتی سی و دو دندان اصلی به مرور جایگزین دندانهای شیری می‌گردند. از آنجا که دندانهای شیری پایه و اساس دندانهای اصلی و دائمی هستند، مراقبت از آنها و رعایت اصول بهداشت دهان و دندان ضروری می‌باشد. این دندانها 20 عدد (10 عدد در هر آرواره) می‌باشند که در نیمه هر آرواره دو دندان پیشین ، یک دندان نیش ، دو دندان آسیاب کوچک قرار گرفته است. تکامل دندانهای شیری از دوره جنین شروع می‌شود و در آمدن آنها پس از تولد و از شش ماهگی شروع می‌شود.

دندانهای دایمی (permanent Teeth)

این دندنها 32 عدد (16 عدد در هر آرواره) می‌باشند که در نیمه هر آرواره دو دندان پیشین ، یک عدد دندان نیش ، دو دندان آسیاب کوچک و سه دندان آسیاب بزرگ قرار دارد. رویش دندانهای دایمی  معمولا"از شش سالگی شروع و آخرین دندانهای آسیاب بزرگ به نام دندانهای عقل در  حدود سن بیست سالگی در می‌آیند.  سی و دو دندان دائمی ، به شرح ذیل تقسیم بندی و نامگذاری شده‌اند.

دندانهای پیش

به چهار دندان جلویی در فک بالا و پائین ( جمعا“ هشت دندان )، دندانهای پیش گفته می شود. دندانهای پیش بزرگ، تخت و دارای لبه تیز و باریک هستند که برای بریدن لقمه کاربرد دارند .دندانهای پیش تک ریشه ای هستند.

دندانهای نیش

در طرفین دندانهای پیش ، دندانهای نیش قرار دارند. شکل و ساختار آنها ضخیم و برجسته است که منتهی به یک سر تیز و برنده می‌شوند. این دندانها برای بریدن قطعات گوشت بسیار مناسبند.

دندانهای آسیای کوچک

کنار هر دندان نیش ، دو دندان آسیای کوچک (جمعا“ هشت عدد) قرار دارند که فاصله بین دندانهای نیش تا آسیای بزرگ را پر می‌کنند. سطح روی آنها پهن و تخت و لبه‌های آنها تیز و عاج دار می‌باشد. دندانهای آسیای کوچک کنار نیشها ، دو ریشه‌ای و دندانهای آسیای کوچک کنار آسیاهای بزرگ در فک بالا معمولا" تک ریشه‌ای هستند. در فک پائینی ، تمامی دندانهای آسیای کوچک ، تک ریشه‌ای می‌باشند.

دندانهای آسیای بزرگ

سه دندان آخر در طرفین فکهای بالا و پائین ، دندانهای آسیای بزرگ هستند که شمار آنها جمعا“‌به دوارده عدد می‌رسد که به ترتیب آسیای اول ، دوم ، سوم نامیده می‌شوند. دندانهای آسیای اول ، دقیقا“‌ کنار دومین دندان آسیای کوچک قرار داشته و به دندانهای آسیای شش سالگی هم معروف می‌باشند.

ََدندان عقل

دندانهای آسیای بزرگ سوم که به دندان عقل نیز معروف می‌باشند، در انتهای فکها واقع شده و معمولا“ بین 18 تا 23 سالگی شروع به در آمدن می‌کنند. از آنجایی که دندانهای عقل ، آخرین دندانهایی هستند که در می‌آیند، عمدتا“‌روی فک جای کافی برای رشد آنها باقی نمی‌ماند. اگر دندانها بهم فشرده و فک کوچک باشد، ممکن است دندانهای عقل زیر سایر دندانها یا استخوان فک نهفته شوند. اگر تنها قسمتی از دندان عقل دربیاید ایجاد درد و ناراحتی خواهد کرد که در آن صورت باید با جراحی از دهان خارج شود.

 

بین دندانهای عقل و آسیای بزرگ اول ، دندانهای آسیای بزرگ اول دندانهای آسیای بزرگ دوم یا دندانهای آسیای دوازده سالگی وجود دارد. دندانهای آسیای بزرگ ، دندانهای درشتی هستند که سطح آنها پهن بوده و برای آسیا ب کردن و جویدن غذا کاربرد دارند. آسیاهای بزرگ واقع بر روی فک بالایی ، ریشه‌های مجزا دارند ولی دندانهای آسیای بزرگ فک پائینی عمدتا"دو ریشه‌ای هستند

                                              

مسواک زدن صحیح

مسواک زدن صحيح از ارکان اصلی مقوله بهداشت دهان و دندان ميباشد کمتر کسی را ميشود يافت که در طی شبانه روز مسواک نزند ولی چيزی که کمتر بدان توجه ميشود نحوه صحيح مسواک زدن ميباشد  به طوری که در اکثر موارد مسواک زدن با مسواک نزدن زياد تفاوتی نميکند  يادگيری مسواک صحيح زدن کمک شايانی در امر بهداشت دهان و دندان خواهد داشت هر چند که آموزش صحيح مسواک زدن حضوری بهتر است ولی خوب با توجه به امکانات محدود تصويری و نوشتاری سعی ميکنم که به طور عملی به اين مقوله بپردازم ....

 اگر  هدف اصلی از مسواک زدن را  بدانيم کمک بزرگی در عملکرد ما خواهد گذاشت. هدف اصلی يک مسواک زدن صحيح پاک کردن کليه مواد غذائی همراه با مواد رسوبی مختلف و ميکروارگانيسم هائی که به طور طبيعی بر روی کليه سطوح دندان جايگزين شده اند ميباشد مسواک زدن وقتی تکميل خواهد شد که  مجاورات دندان با لثه و سطح زبان را نيز مورد توجه قرار داد. پس به طور کلی سه نوع مواد است که در لا بلای شيار های دندان  بين دندانها و بين دندانها و لثه رسوب ميکنند :    

  -1   مواد غذائی که در طی روز مصرف ميشود

  -2    پرو تئينهای بزاق و موادی که در طی شبانه روز براثر تجزيه مواد غذائی در محيط دهان توسط آنزيم ها و ميکروبهای موجود در دهان بوجود ميآيد

  -3    ميکروبهائی که به طور طبيعی در محيط دهان وجود دارد

هدف اصلی مسواک زدن پاک کردن کليه اين مواد از سطوح مختلف دندانی است .حال میپردازيم به روش مسواک زدن :

 

قبل از شروع مسواک زدن بايد از تميز و سالم بودن مسواک خود مطمئن بود  خمير دندان به مقدار کافی بر روی سطح مسواک ميگذاريم سپس دهان را با آب خيس ميکنيم تا خمير دندان خوب کف کند .سپس اول از سطح جونده دندانها شروع ميکنيم به طوری که با حرکت رفت و برگشتی در روی سطح جونده خمير دندان بخوبی کف ميکند و شيار های موجود بر روی دندان تميز ميشود . سطوح جونده در هر فک در دو رديف سمت چپ و راست قرار دارد که از يک سمت فک پائيين شروع کرده و به سمت ديگر رفته و سپس همينطور برای فک بالا اقدام ميکنيم . تميز کردن سطوح جونده مشکل خاصی ندارد و اگر دقت شود و وقت کافی گذاشته شود بخوبی تميز ميشود . سپس ميرويم سراغ بين دندانها که اين کار بدون استفاده از کمک نخ دندان امکانپذير نيست که در قسمت نحوه صحيح استفاده از نخ دندان توضيح داده خواهد شد بعد از تميز شدن بين دندانها ميرويم سراغ مجاورات دندان با لثه که به نظر من مهمترين قسمت اموزش مسواک زدن درک نحوه  تميز کردن اين ناحيه ميباشد و اکثرا به اين قسمت مردم کمتر توجه داشته و مشکل اصلی در رعايت بهداشت هم در تميز کردن اين ناحيه ميباشد لذا اين قسمت بيشتر توضيح داده ميشود

                                                                                     

به  تصوير  فوق دقت کنيد. حاشيه بين لثه و دندان به صورتی است که شکل آناتوميکی آن فضاهای متعددی را ايجاد ميکند که در يک برسی سه بعدی ميشود فهميد که در هرسه بعد دارای فضاهائی است که دسترسی مسواک به اين نواحی مشکل ميباشد اين تصوير را به خاطر بسپاريد

                                                            


 تصوير  بالارا ميبينيد ؟به طور معمول بعضی ها  مسواک را به صورت به صورت رفت و برگشتی در سطوح طرفی دندانها حرکت ميدهيم که اين اشتباه است و اولا در دراز مدت باعث سايش در روی دندان در مجاورات لثه ميشود و در ضمن با پريدن پرز های مسواک از روی بر جستگی يک دندان بر روی برجستگی دندان مجاور عملا بين دندانها خوب تميز نميشود..خوب پس چه کار بايد بکنيم ؟.. قبلا پيشنهاد ميکردند که به جای اينکه حرکت رفت و برگشتی مسواک بر روی سطوح کناری دندان به سمت جلو و عقب باشد اين حرکت به صورت بالا و پائين باشد. يعنی مسواک را از سمت لثه به طرف بالا حرکت داده و مسواک بزنيم.. اين نيز جوابگوی ما نخواهد بود علت هم اين است که باز حاشيه مجاور بين لثه و دندان تميز نخواهد شد ..... چرا ؟ خوب به عکس قبلی برگرديد ..... خود لثه يک برجستگی دارد که هر چه به سمت دندان پيش برويم فرورفتگی ايجاد شده و به دندان ختم ميشود  سپس دندان نيز يک قوسی دارد و در وسط هايش به حد اکثر بر جستگی ميرسد  خوب در صورت کشيدن پرز مسواک از پائین به بالا و بر عکس اين پرز ها از روی برجستگی لثه پريده و بروی برجستگی دندان قرار ميگيرد و عملا اين حاشيه بين دندان ولثه تميز نميشود .

                         


به  تصوير  بالا دقت کنيد و خوب گوش کنيد به ادامه مبحث؟!.مسواک را با يک زاويه ۴۵ درجه نسبت به محور طولی دندان بر روی شيار لثه و دندان قرار ميدهيم و مقداری فشار ميدهيم به سمت پائين تا پرز های مسواک کاملا بين لثه و دندان و همچنين بين دندانها فرو رود . مانند شکل فوق بعد با يک حرکت لرزشی مناسب و با دامنه کم مسواک را به سمت بالا حرکت ميدهيم اين حرکت لرزشی محدود بايد سه چهار دفعه تکرار شود تا کليه سطوح غير قابل دسترس برای مسواک تميز گردد...

                      

برای سطوح داخلی دندانها نيز به اين طريق عمل ميکنيم .تصوير  بالابه خوبی گويا ميباشد

                  


برای سطوحی از دندان که در قوس فک قرار دارند بايد با مانور مناسب و چرخاندن جهت مسواک دسترسی به نواحی که توضيح دادم را فراهم سازيم به طوری که هر چه از ناحيه دندانهای عقب فک به سمت جلو پيش ميرويم جهت مسواک را هم تغيير ميدهيم به طوری که در دندانهای جلو کاملا از از پرز های جلوئی مسواک برای تميز کردن استفاده ميکنيم(یعنی جهت قرار گرفتن مسواک از حالت افقی به حالت عمودی در می آید)

چند نکته فنی در مسواک زدن

  • نقاطی که در طی اين مدت مطب داری متوجه شدم که بيمارانم خوب تميز نميکنند عبارتند از ۱- ناحيه دندان عقل که معمولا به علت حالت تهوئی که بهشان دست ميدهد کمتر مسواک ميزنند ... وبه اين علت است که دندانهای عقل با اينکه ديرتر از همه دندانها در ميايد زودتر از بقيه میپوسد.۲- قسمت هائی که در قوس فکی فرار دارد بخصوص از قسمت داخل به خاطر اينکه مانور دادن در اين نواحی سخت ميباشد يعنی بيمار قسمت دندانهای عقبی را مسواک ميزند و بعد مياد سراغ دندانهای جلوئی و به قوسها فک در ناحيه دندان نيش کمتر توجه ميکند.۳- سطح روی زبان که حتما بايد مسواک کشيده شود که بی توجهی ميشود پس لای پرزهای زبان نيز بايد تميز کردد
  • معمولا موقع مسواک زدن فکرمان جای ديگری است و به همه چيز فکر ميکنيم غير از مسواک زدن ......؟!!!!!  
  • متخصصين گفته اند که طول مدت مسواک زدن صحيح بين ۵ الی ۷ دقيقه ميباشد ..... محض رضای خدا يک بار وقت بگيريد ببينيد چقدر فرز هستيد...؟! اگه زيادی فرز هستيد بدونيد که سرخودتون کلاه گذاشتيد!!!!


نحوه استفاده از نخ دندان

  متاسفانه اکثر مردم اطلاعات کافی از نحوه مراقبت از دندانهای خود ندارند و رعايت بهداشت دهان و دندان را در اين خلاصه کرده اند که توصيه بکنند که مسواک بزنيد .... مسواک بزنيد و..... مسواک بزنيد .... در صورتی که مسواک زدن يک بعد محدودی از مقوله بهداشت دهان و دندان ميباشد . حتی نحوه مسواک زدن نيز مهمتر از مسواک زدن ميباشد و کيفيت مسواک زدن مهمترين چيزی است که کمتر بدان توجه ميشود. رعايت بهداشت دهان و دندان نيازمند داشتن اطلاعات وسيع در اين زمينه است و اين اطلا عات وسيع شامل شناخت اجزاء مختلف و بافت های موثر در سيستم تغذيه ای بدن، تغذيه و نقش آن در بهداشت دهان و دندان رابطه صحيح با دندانپزشک ترميم به موقع مشکلات بوجود آمده در سيستم دهان و دندان از جمله پوسيدگی ها و بيماری های لثه ای و ..... ميباشد .از جمله عوامل موثر در بهداشت دهان و دندان استفاده از نخ دندان ميباشد که با توجه به اطلاعاتی که در اين 9 سال مطب داری کسب کرده ام به جرات ميتوانم بگويم که 70 درصد مردم از آن استفاده نميکنند و بيش از نصف افرادی که از نخ دندان استفاده ميکنند از استفاده صحيح از آن بی خبر هستند !     

برای استفاده از نخ دندان  از يک نخ دندان مناسب که در داروخانه ها بوفور يافت ميشود يک تکه به اندازه تقريبی 20 الی 30سانتيمتر ميبريم .به طوری که بعد از گره ردن دو سر نخ دندان حلقه ای تشکيل شود که اين حلقه نخ به درستی در بين انگشتان دو دست قرارگيرد و تسلط کافی به نخ دندان داشته باشيم مانند شکل زیر

                                   


                                    . همانطور که ميبينيد حلقه نخ دندان را در لای انگشتان به صورتی ميگيريم که انگشتان شست و سبابه آزاد باشد . بزرگ و کوچک بودن حلقه تسلط ما را به نخ دندان کمتر ميکند لذا بعد از مدتی طول نخ دندانی که بايد ببريم و مناسب اندازه انگشتانمان باشد را بدست خواهيم آورد . 

                                          

                مانور انگشتان جهت سهولت در کار با نخ دندان خيلی مهم است . از انگشتان شست جهت استفاده در دندانهای فک بالا و از انگشتان سبابه جهت پاک کرن دندانهای پائين استفاده ميشود

                                  


                      قرار گيری انگشتان بايد به صورتی باشد که فاصله دو انگشت دست بين 2 الی 5سانتيمتر باشد که بهتريت موقعيت تسلط بر نخ دندان است و اين فاصله را با افزايش و يا کاهش قطر حلقه نخ دندانی که ايجاد کرده ايم ميتوانيم بدست آوريم

                                                                              

 

                             اين دو عکس پائينی نحوه استفاده از نخ دندان را در فک پائين و بالا بخوبی نشان ميدهد دفعات اول شايد مانور دادن با نخ دندان حلقه شده کمی  مشکل باشد ولی به مرور کار کردن با آن راحت خواهد بود .

                                     


                                     

 


                                                          نکته خيلی مهم در استفاده از نخ دندان اين است که بعد از تميز کردن يک ناحيه به ازای هر دندان که تميز ميکنيد  با يک انگشت نخ دندان را در بين انگشتانتان بچر خانيد تا هميشه يک ناحيه تميز از نخ دندان در بين دو انگشتتان قرار گيرد . حلقه بودن نخ دندان اين مزايا را دارد که از کل طول نخ استفاده ميکنيد. در صورت چرخش مداوم نخ از انتقال مواد عفونی موجود در بين يک دندان به نواحی مجاور جلوگيری خواهيم کرد .

اما چند نکته فنی در استفاده از نخ دندان :

۱- نخ دندان را از يک طرف ديواره دندان وارد کرده و موقع خارج کردن از ديواره مقابل خارج کنيد يعنی نخ دندان يک حلقه کامل لای دو دندان مجاور بزند

۲- نخ دندان را حتما به لثه مجاور دو دندان بکشيد تا خوب تميز شود . در اوايل شايد از لثه خون بيايد  ولی بی توجه باشيد چون بعد از مدتی که لثه خوب تميز شد خونريزی کاهش پيدا خواهد کرد . در صورت ادامه خونريزی حتما به دندانپزشک مراجعه کنيد. احتمالا به جرم گيری و یا درمانهای دیگر لثه  نيازمند خواهيد بود.

۳- در صورتی که استفاده از نخ دندان همراه با رشته رشته شدن نخ باشد و يا منحر به پاره شدن نخ دندان گردد دو مشکل ممکن است که باعث اين مسئله شود اول پوسيدگی از بين دو دندان ... دوم وجود جرم در اون ناحيه . البته پرکردنگی نامناسب هم باعث پاره شدن نخ دندان خواهد بود که در هر سه صورت بايد به دندانپزشک مراجعه و نسبت به رفع مشکل اقدام نمائيد .

4- مطمئا باشيد که در صورتی که مشکلی از لحاظ پوسيدگی يا پر کردگی نامناسب داريد يا دچار بيماری لثه هستيد استفاده از مسواک و نخ دندان مشگل شما را حل نخواهد کرد که هيچ استفاده از اين وسايل هم زياد مفيد فايده نيست .... لذا حتما به دندانپزشک  خود مراجعه کرده و اول از سلامتی دندانهايتان مطمئن شويد بعد با خيال راحت به بهداشت دهان و دندان خود برسيد .

مطالب فوق با کمک گرفتن از سایتwww.irandentist.info به رشته تحریر درآمد